Kultura masowa i demokracja są ze sobą powiązane: „Zarówno krytycy demokracji, jak i jej zwolennicy widzą związek istniejący między istnieniem masowej kultury – czyli udostępnieniem dóbr kulturalnych szerokim masom (…) a zwycięstwem i umocnieniem się współczesnych instytucji demokratycznych” – wskazuje Wiatr. (Jerzy J. Wiatr, Socjologia zaangażowana, Książka i Wiedza, Warszawa 1965, strona 35)
Wiatr wskazuje na cztery fakty wyróżniające kulturę masową jako formację kulturową:
- technologia – od wynalazku druku poprzez radio i film aż po ostatni w chronologii (choć na pewno nie ostatni z możliwych) wynalazek telewizji trwa nieustający rozwój środków, przy pomocy których można docierać nie do wybranych, lecz do tysięcy i milionów;
- zmniejszone bariery socjalne w kulturze – likwidacja przywilejów feudalnych i kościelnych, rozwój demokratycznych instytucji politycznych oraz upowszechnianie oświaty powodują pojawienie się w połowie dziewiętnastego wieku nowego z punktu widzenia socjologii odbiorcy dóbr kulturalnych;
- treść kultury – zarówno czynniki technologiczne, jak i społeczne rodzą tendencję do wprowadzenia do kultury treści odpowiadających masowemu odbiorcy, innych niż treści, w których zwykły lubować się kręgi elitarne;
- polityka kulturalna – pojawia się jako czynnik, z którym twórcy kultury muszą liczyć się, choć żywią złudzenie niezależności.
(Jerzy J. Wiatr, Socjologia zaangażowana, Książka i Wiedza, Warszawa 1965, strona 38.)
Związek między demokracją a kulturą masową najdobitniej pokazują konsekwencje zmniejszenia barier socjalnych; ale zmiany technologicznie również mają głęboki związek z polityką. Powstanie środ-ków masowego przekazu zmieniło politykę, pozwoliło na dotarcie z przekazem politycznym do szerokich mas społeczeństwa; masy te jednak w większości są biernym odbiorcą owego przekazu.
Pojawienie się polityki kulturalnej jest również cechą współczesnej demokracji. Przez pewne działania państwo stara się promować cenne przedsięwzięcia kulturalne, i to raczej te skierowane do mniej masowego odbiorcy – rozmaitych elit i mniejszości. Jest to realizacją zasady wspierania mniejszości różnego rodzaju, charakterystycznej dla współczesnych demokracji. Polityka kulturalna jest także wyrazem pewnej wizji państwa i społeczeństwa; zależy od ideologii i programów politycznych. Wyborcy oceniają rządy i partie również po deklarowanych założeniach polityki kulturalnej i ich realizacji.
„Masowe uczestnictwo w polityce – na przykład powszechne prawo wyborcze – jest produktem tego samego procesu co kultura masowa i jak ona może ulegać wypaczeniom, choć zawiera w sobie określony potencjał możliwości. Demokracja nowoczesna jest nie do pomyślenia bez zagwarantowanego powszechnie dostępu obywateli do życia politycznego i dóbr kulturalnych, ale masowość tego udziału kryje w sobie niebezpieczeństwa” – stwierdza Wiatr. (Jerzy J. Wiatr, Socjologia zaangażowana, Książka i Wiedza, Warszawa 1965, strona 41)
